Nguyễn Quang A
Sáng nay 6-4-2026 Quốc hội mới (do đảng cử dân bàu) của Việt Nam họp phiên đầu tiên. Tuy nhiên, trong bài ngắn này chúng ta chú tâm đến một cuộc bầu cử quốc hội khác sẽ diễn ra vào chủ nhật này, 12=4-2026 tại Hungary. Cuộc bầu cử quốc hội Hungary sẽ có làm sụp đổ NHÀ NƯỚC MAFIA (hay Hệ thống Hợp Tác Dân tộc NER, hay sự cầm quyền độc đoán của đảng FIDESZ) suốt 16 năm qua hay không là chủ đề nóng bỏng không chỉ ở Hungary mà có thể có ảnh hưởng đến EU và thậm chí rộng hơn.
Chúng ta sẽ điểm qua hệ thống bầu cử quốc hội ở Hungary, sự hình thành của nhà nước Mafia, các bê bối gần đây của Hệ thống NER và các dự đoán kết quả bầu cử.
- Hệ thống bầu cử quốc hội Hungary
Trước chuyển đổi dân chủ (1966-1990) dưới chế độ xã hội chủ nghĩa hệ thống bầu cử gần giống của Việt Nan hiện nay
Từ 1990-2014 bầu 386 đại biểu quốc hội: hệ thống bầu cử là hệ thống hỗn hợp (trong 176 khu vực bầu cử chọn 176 đại biểu trong đó mỗi khu vực bầu cử chọn 1 người nếu được >50% nếu không sẽ có bầu cử vòng hai giữa 2 ứng viên cao phiếu nhất trong vòng 1) + tỷ lệ theo danh sách đảng địa phương.
Từ 2014 đến nay bàu 199 đại biểu quốc hội: 106 đại biểu từ 106 khu vực bầu cử (ai được nhiều phiếu nhất thắng); + 93 đại biểu theo danh sách đảng toàn quốc, danh sách các dân tộc thiểu số (không tỷ lệ mà theo cách tính phức tạp). Hình dưới là bản đồ của các khu vực bầu cử cá nhân (OEVK) và số OEVK thuộc các tỉnh thành (Vármegye):
Quốc hội hiện nay (trước bầu cử 12-4-2026 có (số đại biểu) của các đảng (chiến tỷ lệ ghế) như sau:
133 Fidesz-KDNP (66,83%); 26 Jobbik (13,07%); 20 MSZP-Párbeszéd (10,05%); 9 DK (4,52%); 8 LMP (4,02%); 1 MNOÖ(0,5%); 1 Độc lập (0,5%); 1 EGYÜTT (0,5%).
2. Fidesz xây dựng nhà nước mafia như thế nào?
Fidesz (Fiatal Demokraták Szövetsége – Liên đoàn các nhà Dân chủ Trẻ) được thành lập ngày 30-3-1988 gồm một nhóm tri thức trẻ và sinh viên lập ra (thành viên không quá 35 tuổi) coi mình là lực lượng tự do (liberal), cấp tiến, lựa chọn khác với mục đích chống chế độ cộng sản, xây dựng dân chủ và nhà nước pháp quyền (luật trị) do Orbán Viktor (25 tuổi) đứng đầu. Orbán Viktor bắt đầu nổi tiếng toàn quốc với sự xuất hiện và bài phát biểu nhân lễ an táng lại Nagy Imre (Thủ tướng cộng sản, nhà lãnh đạo cách mạng 1956 bị chế độ cộng sản tử hình) ngày 16-6-1989 với sự tham gia của 250 ngàn người tại quảng trường Anh Hùng. Trước đám đông đó cậu thanh niên Orbán có một bài phát biểu thay mặt thanh niên Hungary [1] và sau đó luôn tự nhận là (và dân Hungary cũng đã nhầm tin) rằng chính Orbán đã đuổi 64 ngàn quân Liên Xô về nước (ngày 16-6-1991 người lính Soviet cuối cùng rời khỏi Hungary), nhưng tư liệu lịch sử đã làm rõ rằng thủ tướng thời cộng sản đã thỏa thuận với Gorbachev về việc rút quân Liên Xô từ đầu tháng Ba 1989 và sự rút quân từng phần đã xảy ra [2]. Đó là thời của Bàn Tròn Hungary và Đảng cộng sản đã đã yêu cầu các bên tham gia Bàn Tròn rằng trong buổi lễ 16-7-1989 này không nên nêu công khai vấn đề đó e rằng gây căng thẳng và cản trở sự rút quân [3], và các bên đã đồng ý về việc này nhưng Orbán đã bội ước để đánh bóng cho mình từ khi 26 tuổi!
Trong thời đầu của chế độ dân chủ Fidesz không tham gia chính quyền, nhưng đến 1998 đã chuyển dần sang phía hữu và liên minh với các đảng khác và Orbán làm thủ tướng từ 6-7-1998 đến 27-5-2002. Rồi Fidesz trở thành đảng đối lập và lại cầm quyền từ 2010 đến nay; có thể nói việc xây dựng NER và nhà nước mafia (tập trung quyền lực+ làm giàu cho cá nhân gia đình và thân hữu) bắt đầu từ đó.
- 2.1 Về tập trung quyền lực: Viết lại luật chơi có lợi cho Fidesz: sửa hiến pháp dân chủ vào năm 2012 (lập ra NER), và hiến pháp này đã qua Fidesz sửa đổi 11 lần (lần thứ 11 ngày 17-12-2024); bê tôn hóa các luật cơ bản (chỉ sửa đổi được với 2/3 phiếu tán thành) để củng cố NER; sửa dổi luật bầu cử vẽ lại các khu vực bầu cử sao cho có lợi cho Fidesz; dùng các biện pháp mua chuộc, mua phiếu, đe dọa, tống tiền để thắng cử ở các khu vực bầu cử địa phương nghèo [5] v.v.Hủy hoại các cơ chế kiểm soát và cân bằng (tòa án hiến pháp, viện công tố, kiểm toán nhà nước, cơ quan quản lý media, …) Ảnh hưởng đến văn hóa, khoa học (phá hủy tính độc lập, tự trị của viện hàn lâm, các viện nghiên cứu, các đại học và các tổ chức sự nghiệp độc lập khác)Kiểm soát báo chí và các phương tiện truyền thông để tăng cường bộ máy tuyên truyền (thâu tóm các báo, truyền hình; hủy diệt báo chí địa phương, thông qua đế chế báo chí “Quỹ Báo Chí và Media Trung Âu” ( Közép-Európai Sajtó és Média Alapítvány-KESMA) (hiện sở hữu phần lớn báo chí và truyền thông Hungary [và tham vọng ra cả Trung Âu như tên của nó gợi ý]) để thâu tóm quyền lực truyền thông và tuyên truyền cho Fidessz
2.2 Về làm giàu cho cá nhân và thân hữu:
2.2.1 biến sở hữu nhà nước thành sở hữu tư nhân của các thân hữu thông qua việc (việc bán rẻ các tài sản công, tạo cơ sở pháp lý để các công ty cánh hẩu trúng thầu trong mua sắm công như vây dựng hạ tầng cơ sở, mua sắm thiết bị, ép quốc hữu hóa các doanh nghiệp trong các lĩnh vực quan trọng rồi lại tư nhân hóa chúng cho các công ty cánh hẩu, “hợp pháp hóa” tham nhũng và sự làm giàu cá nhân và cho các thân hữu nhằm tạo đế chế kinh tế cho gia tộc cai trị. Phần lớn “đại gia” này giàu lên nhờ cơ chế và không thể coi họ là các doanh nhân thực sự. Do cơ chế “thị trường méo mó” này không có cạnh tranh thực sự, nền kinh tế trì trệ. Chính sách đối ngoại chống EU, thân Nga, với nhà nước pháp quyền bị phá hủy nên Hungary không lấy được hàng chục tỷ Euro viện trợ của EU mà lẽ ra nó có quyền lấy. Hungary sụt xuống hạng bét trong các nước hậu cộng sản thuộc EU (xuống dưới cả Rumani, Bulgary mà Hungary hơn hẳn trước đó). Bên cạnh tình hình kinh tế xã hội như vậy các vụ bê bối tham nhũng, lãng phí, lối sống xa hoa vô độ của giới thuộc gia tộc cai trị khiến người dân ngày càng chán ghét chế độ NER. Dưới đây chỉ nêu vài ví dụ
2. 2.2 Vài vụ bê bối [6]
- Simicska Lajos (bạn cùng phòng thời sinh viên của Orbán Viktor), thủ quỹ của Fidesz, trở thành giám đốc kinh tế của Fidesz từ 1993. Trong thời gian này Fidesz bán trụ sở do nhà nước cấp để lấy vốn phát triển kinh tế của đảng (về sau tỏ ra rằng một phần tiền qua nhiều trung gian cũng gúp công ty khai mỏ đá Dolomit kft. của Orbán Győző, bố đẻ của Orbán Viktor). Simicska làm chủ tập đoàn xây dựng Közgép và hãng quảng cáo Mahir, từ khi Fidesz nắm quyền 2010 trở đi Közgép phát triển nhanh như kinh khủng nhờ các đơn hàng xây dựng của nhà nước; Rồi đến 2014 mâu thuẫn nảy sinh giữa Simicska và Orbán các công ty do Simicska điều hành sụt giảm khủng khiếp (từ vị trí người giàu thứ 9 (2016) xuống vị trí thứ 49 (2020) do sự sụt của các đơn hành nhà nước và Mészáros Lőrinc và Tiborcz István trám chỗ của ông
- Mészáros Lőrinc (bạn thiếu thời của Orbán) từ chủ một công ty nhỏ lắp đường ống gas rồi bước vào ngành xây dựng, ngân hàng, báo chí, … và sự giàu có của ông còn nhanh hơn của Simicska Lajos nhiều (2010 đứng vị trí 88 trong 100 người giàu nhất Hungary, 2017 lên vị trí thứ 5 rồi lên vị trí thứ nhất từ 2024 đến nay (với tổng tài sản gần 5 tỷ $)
- Tiborcz István từ ngày trở thành con rể của Orbán thì các doanh ngiệp của Tiborcz István lên như diều gặp gió chủ yếu do thực hiện các hợp đồng nhà nước, mua lại tài sản (bất động sản sang trọng) rồi nâng cấp làm khách sạn, … ở hữu tập đoàn bất động sản BDPST, là người giàu thứ 15 Hungary với tài sản cỡ nửa tỷ euro. Năm 2025 tài sản của Tiborcz tăng gấp đôi!
- 3 Những vụ bê bối nổi cộm khác gần đây của Fidesz
Ngoài những nghi vấn tham nhũng của các doanh nhân sân sau của Fodesz nêu ở trên cũng đáng nhắc đến:
- Vụ bê bối đội giá, lãng phí trong cải tạo trụ sở Ngân hàng Nhà nước tốn khoảng 100 tỷ forint có liên quan đến công ty của bạn của Matolcsy Ádam, con trai của Thống đốc ngân hàng Nhà nước Hungary Matolcsy György lúc đó. Rồi đến vụ thất thoát tiền liên quan đến quỹ Ngân hàng Nhà nước mà chính Kiểm toán nhà nước Hungary phơi bày ra lên đến cả 100 tỷ Ft (1,2 tỷ Euro), vụ đã bị khởi tố điều tra nhưng sau một năm chưa có kết quả gì và báo chí đưa tin cuối tháng 3-2026 gia đình Matolcsy đã đóng của cải vào nhiều container để chuyển sang Dubai.
- Các vụ bê bối do đại úy Szabó Bence tố giác cơ quan mật vụ (AH-Cục Bản vệ Hiến pháp) can thiệp vào vụ điều tra tội ấu dâm liên quan đến 2 nhân viên tin học của đảng Tisza và có nghi ngờ rằng AH tìm cách phá hoại đảng Tisza [8]. Rồi đại úy quân đội Pálinkás Szilveszter trong quân phục do mình bỏ tiền túi ra mua đã tố cáo những sự bê bối trong quân đội Hungary, kể cả ông bộ trưởng dân sự chẳng hiểu gì về quân sự chỉ lấy lòng thủ tướng Orbán trong việc cử cậu con trai thủ tướng đi học ở Anh, thậm chí chiều mong muốn của cậu với kế hoạch điều quân đến Chad [9].
- Vụ bê bối liên quan đến bộ trưởng bộ ngoại giao Hungary Szijjártó Péter thường xuyên gọi điện cho ngoại trưởng Nga S. Lavrov bằng điện thoại thường (không bảo mật) ngay cả trong giờ giải lao các cuộc họp EU.
- Cùng vô số vụ bê bối khác, vụ bê bối của tổng thống Novák Katalin ân xá cho một kẻ phạm tội ấu dâm đầu 2024 khiến bà phải từ chức và kéo theo sự từ chức của bộ trưởng Tư pháp Varga Judit (vợ khi đó của Magyar Péter lãnh tụ của Tisza sau này) đã khởi động một phong trào đối lập mới với Magyar Péter tiếp quản đảng Tisza, một đảng vô danh tiểu tốt trước kia, nay trở thành đảng dối lập mạnh ngang ngửa Fidesz.
- 4. Triển vọng bầu cử 12-4-2026
Trong bối cảnh kinh tế trì trệ, mức thu nhập đầu người kém nhất EU, bất bình đẳng cao, chính sách đối ngoại chống EU, ủng hộ Nga, chống Ukraina nên nhân dân đã chán chế độ NER do tình hình như vậy và vô số vụ bê bối của Fidesz như nêu ở trên gây ra. Sự xuất hiện của đảng Tisza như đảng đối lập mạnh nhất trong chưa đầy 2 năm qua, sự vận động vô cùng tích cực và sáng tạo của Tisza trong năm qua (các cuộc diễu hành lớn, các cuộc vận động của Magyar Péter và các lãnh đạo khác của Tisza tại rất nhiều khu vực bầu cử địa phương, việc xây dựng mạng lưới cơ sở, các quần đảo Tisza, ở địa phương) đã làm cục diện hoạt động chính trị Hungary thay đổi đáng kể và hết sức sôi động trong hơn một năm qua, nhất là trong đợt nước rút của cuộc vận động bầu cử khiến chủ trương vận động bầu cử của Fidesz (gây nỗi sợ chiến tranh, chống Ukraina, chống EU, chỉ có Orbán mới giữ được ổn định, hòa bình) kém hiệu quả thậm chí phản tác dụng (mà điển hình là vụ cảnh sát Hungary bắt giữ đoàn xe chở tiền euro, USD và vàng của một ngân hàng Ukraina từ Áo đến Ukraina qua Hungary, một hoạt động hợp pháp, bình thường đã diễn ra suôn sẻ từ đầu 2022, khi sự chuyên chở bằng máy bay đã không thể diễn ra do chiến tranh, cứ như bắt giữ bọn mafia Ukraina rửa tiền, tuôn tiền vào ủng hộ Tisza,…) Báo chí do Fidesz kiểm soát tuyên truyền như thế và các tổ chức thăm dò dư luận thân Fidesz đưa ra những dự báo Fidesz dẫn đầu ngược lại hoàn toàn với các tổ chức thân Tisza cho rằng Tisza sẽ thắng lớn, các tổ chức độc lập cho rằng Tisza thắng nhưng liệu có thắng chiếm 2/3 quốc hội hay không thì chưa rõ. Hôm nay 6-4-2026, còn phải đợi 6 ngày nữa thì cử tri Hungary sẽ cho câu trả lời cuối cùng.
- 5. Tầm ảnh hưởng
Cuộc bầu cử quốc hội Hungary 12-4-2026 có ảnh hưởng sâu rộng không chỉ đến Hungary và EU mà có thể có ảnh hưởng rộng hơn đến chính trị quốc tế. Có thể có ba kịch bản khả dĩ:
5.1. Fidesz vẫn thắng: sẽ gây ra thất vọng và bất bình lớn ở Hungary, dẫn đến việc EU và NATO trên thực tế cô lập Hungary ra tuy vẫn giữ tư cách thành viên. Kinh tế sẽ tiếp tục khó khăn xã hội có thể bất ổn.
5.2. Tisza thắng nhưng không được 2/3 số ghế (dưới 133/199 ghế) quá trình đánh đổ nhà nước mafia và chế độ NER sẽ diễn ra dài hơn, khó khăn hơn nhưng vẫn có triển vọng, quan hệ với EU được cải thiện giúp Hungary có nguồn lực để cải tổ nền kinh tế và xã hội (nhưng đừng hy vọng hão huyền rằng quá trình cải tổ sẽ nhanh)
5.3. Tisza thắng lớn (được 133 ghế hay hơn) việc xóa bỏ chế độ NER, nhà nước mafia sẽ thuận lợi hơn nhiều, quan hệ với EU được cải thiện nhanh chóng hơn góp phần cải tổ nền kinh tế và xã hội (nhưng cũng đừng hy vọng hão huyền rằng quá trình cải tổ sẽ diễn ra nhanh chóng dù có nhanh hơn trường hợp 5.3). EU sẽ đoàn kết hơn và có thể là bước đột phá đầu tiên để làm xói mòn các xu thế cực hữu, dân túy hiện nay ở các nước EU và châu Âu, thậm chí trên toàn thế giới.
Thứ hai tuần sau, ngày 13-4-2026 chúng ta sẽ biết kịch bản nào diễn ra.
GHI CHÚ
[1] https://www.youtube.com/watch?v=HFVgl5WgIOM
[2] Ungvary Krisztian https://www.youtube.com/watch?v=cB4s8INYeBg [3] Ungvary Krisztian https://www.youtube.com/watch?v=F7jJ35QBYPI [4] Dinasztia https://www.youtube.com/watch?v=F5p78niiMV4 [5] Szavazat ára https://www.youtube.com/watch?v=ZCwQR5HRWR8 [6] https://www.valaszonline.hu/2026/02/25/ner-aktak-korrupcio-tenyfeltaras-bodis-andras-valasz-offline/ [7] Telex: A nagy játszma – Az MNB-botrány és a Matolcsy-klán meggazdagodásának története [8] Direkt 36, Vụ bên bối Orban-gate tại Hungary và Gundalf đã nói với tảng tin 444, Tôi đã cung cấp thông tin sai lệch cho Cục bảo vệ Hiến pháp được nói sơ trong clip số 80 của Ý Vụn. [9] https://tapchidantri.org/dai-uy-palinkas-szilveszter-binh-linh-thay-rang-bo-truong-quoc-phong-khong-hieu-nhiem-vu-cua-ong-va-ho-tin-vao-su-thay-doi/