Đừng biến “quyền đuổi chính phủ” của người dân thành “tội khi quân”
Nguyễn Quang A
Mấy ngày qua dư luận rộ lên về việc bà Hoàng Thị Hồng Thái bị bắt về “tội chống nhà nước.” Hàng chục năm nay nhiều người góp ý hoặc phê phán chính quyền trên mạng xã hội đã bị bắt về tội chống Nhà nước theo quy định của Điều 117 của Bộ Luật Hình sự (làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam). Đây là một trong một số điều luật khá mù mờ đã được nhiều nhân sĩ trí thức kiến nghị hủy bỏ [1].
Trong bài này chúng ta thử làm rõ khái niệm chống nhà nước và chống chính quyền.
Nhà nước là gì? Có rất nhiều lý thuyết hiện đại về nhà nước (hay quốc gia) [2]. Từ quan niệm của Max Weber (coi nhà nước như một tổ chức chính trị đòi sự độc quyền dùng bạo lực hợp pháp đối với dân cư trong một lãnh thổ) đến quan niệm của Charles Tilly về các nhà nước “giống một hình thức tội phạm có tổ chức và nên được xem như các băng đảng tống tiền” [3] đến quan niệm về nhà nước của các nhà Marxist-Leninist về “nhà nước như tổ chức quyền lực chính trị đặc biệt, bộ máy cưỡng bức của giai cấp thống trị, mà mà nhiều nhà lãnh đạo Việt Nam nghe về, đến quan niệm của nhà Marxist lỗi lạc Nicos Poulantzas hay B. Jessob [2], mà chắc ít nhà lý luận và lãnh đạo Việt Nam biết đến.
Theo quan niệm truyền thống [2] nhà nước gồm 3 phần chính: bộ máy nhà nước (chính quyền); lãnh thổ nhà nước; dân cư nhà nước. Quan niệm này cũng phù hợp với Công ước Montevideo (1933) của các nước châu Mỹ (văn bản pháp lý quốc tế duy nhất nêu định nghĩa về nhà nước (quốc gia) và được luật quốc tế chấp nhận rộng rãi.
Nếu hiểu nhà nước như được luật quốc tế chấp nhận rộng rãi, thì tội “chống nhà nước” là khá mù mờ, nhưng tội “chống bộ máy nhà nước” tức là chống lại một (trong những) cơ quan nhà nước hay chống chính quyền thì rõ ràng hơn nhiều. Nhưng Hồ Chí Minh đã nói “Nếu chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi chính phủ” cho nên việc nêu ý kiến về chính sách, chủ trương hay hành động nào đó của một (trong những) cơ quan hay quan chức nhà nước bị cho là “có hại cho dân” là một QUYỀN của công dân và chính quyền phải tôn trọng, phải trả lời (hay thảo luận, làm rõ) những ý kiến đó, chứ không phải bắt họ theo điều 117 của luật hình sự.
Tôi không chơi facebook nên không biết những bài viết của bà Hoàng Thị Hồng Thái “chống lại” những ai, nhưng nghe rất nhiều người hả hê đánh hội đồng bà sau khi bà bị bắt, thì dường như bà “bôi xấu” chính sách của ĐCSVN, các nhà lãnh đạo, bà bị lực lượng an ninh cảnh cáo là đừng nên làm vậy nhưng bà vẫn “ngoan cố” tiếp tục. ĐCSVN không phải là nhà nước, các “lãnh tụ” nếu có tham gia chính quyền thì có thể coi là một phần của chính quyền và việc đuổi chính quyền, nói chi đến vài nhà lãnh đạo của nó thì là quyền của dân và nếu người dân phỉ báng, nói sai thì tổ chức ấy (ĐCSVN) hay lãnh tụ (những người bị hại) có thể kiện người dân đó vì tội phỉ báng, chứ không thể bắt và trừng trị họ về tội “khi quân”. Nếu đúng thế thì bà chỉ nêu ý kiến của mình, thực hiện quyền của mình như bao nhiêu người khác đã bị bắt vì tội danh này.
Ai chịu trách nhiệm về sự mù mờ này của ba điều của luật hình sự? Nếu vì thiếu hiểu biết thì có thể châm trước cho những người soạn thảo các điều đó của luật hình sự và những người bỏ phiếu thông qua chúng như những người tử tế nhưng thiếu hiểu biết. Nhưng nếu họ biết kỹ nhưng cố tình đánh đồng việc “chống nhà nước” với việc “chống chính quyền” thì họ không những cố tình không theo “tư tưởng Hồ Chí Minh” được họ tôn thờ mà còn đi ngược với tập quán luật quốc tế để biến “quyền đưởi chính quyền” thành “tội khi quân” và như thế trách nhiệm của họ về việc ra luật tù mù là rất cao. Các đại biểu quốc hội khóa tới nên suy ngẫm kỹ và tìm cách sửa hay hủy bỏ những điều phi lý đó trong bộ luật hình sự.